ENTREVISTA AMB SERGI GRAU: “LA SOCIETAT MEDIEVALA ÈRA PAS TAN ESTATICA NI TAN ESCURA COMA NOS FIGURAM”

En Sergi Grau a escrich una granda varietat d’articles e a ofrit de multiplas conferéncias suls Bones Òmes e d’autras eretgias medievalas coma los Valdeses o los Hussitas, e es un grand especialista en la figura del mètge Arnau de Vilanova. Recebèt lo Prèmi de Filosofia Joaquim Carreras i Artau autrejat per l’Institut d’Estudis Catalans l’an 2017 per “Las transformacions d’Aristotil. Filosofia naturala e medecina a Montpelhièr. Lo cas d’Arnau de Vilanova”. Fa partida de la Fundació Centre Internacional de Música Antiga.

Sergi_Grau_

Redaccion.- Coma arribères als Bones Òmes?

Sergi Grau.- Totjorn m’an agradat los personatges qu’èran dins la frontièra e dels quales se creava una legenda, amb un fons un pauc esoteric e una vision benlèu romantica. Quand ieu comencèri a estudiar, me n’avisava que dispausàvem pas de pro recèrca en determinats aspèctes suls Bones Òmes, a diferéncia d’ara, malgrat bones trabalhs coma los de Jordi Ventura. Vesiá un espaci pas cobèrt encara.

R.- As escrich tres libres sul catarisme: “Cátaros e Inquisición en los reinos hispánicos (siglos XII-XIV)” (en castelhan), “La invenció dels càtars. La veritable història dels Bons Homes a Catalunya” (en catalan) e “L’herètica pravitat a la Corona d’Aragó. Documents sobre càtars, valdesos i altres heretgies (1155-1324)” (en catalan). En lo segond “La invenció dels càtars”, poiriam pensar que dobtes del movement dels Bones Òmes?

S.G.- Ieu cerqui de títols atractius e amb fòrça. En aquel libre sosqui sus las representacions literàrias del catarisme a travèrs dels documents. Lo tèrme “invencion” l’utilizi en lo sens de bastiment, justament d’aquelas representacions.

R.- “L’herètica pravitat a la Corona d’Aragó” amb Stefano Cingolani e Eduard Berga. Tota una òbra monumentala. Cossí sorgiguèt l’idèa de publicar una òbra d’aquela portada? Perqué aquelas datas en concrèt?

S.G.- Aquel libre es un recuèlh de tota la documentacion coneguda sul catarisme e d’autres dissidents a la Corona d’Aragon, coma una culminacion de los mieus trabalhs començats fòrça ans enrè. Avèm trabalhat lo movement dels Bones Òmes dempuèi la realitat dels documents, en nos aluenhant del romanticisme abitual. Podèm observar tanben una evolucion dempuèi lo primièr libre fins al darrièr amb correccions, cambiaments d’opinion… Per exemple, nos sèm trobats que qualque traduccion pas s’ajustava al tèxt dels documents originales. Lo marc cronologic d’aquel libre va dempuèi l’an 1155, moment que se celebrèt lo primièr Concili a Lhèida destinat a eradicar la preséncia dels Bones Òmes, fins l’an 1324, quand foguèron tractats los darrièrs catars, del cercle de Guilhèm de Belibasta.

20180605_192000.jpg

R.- Coma voses los estudis de Catarisme uèi a Catalonha?

S.G.- Sèm ara en un ponch que mercés a fòrça istorians e los sieus trabalhs aqueles darrièrs ans, coneissèm fòrça ben qué foguèt lo Catarisme, mas tanben avèm besonh de trobar de nòus documents benlèu per enfocar d’autres aspèctes.

R.- Vos sètz trobats de problèmas per reculhir de determinadas informacions. Pensam que pendent sègles, del Catarisme se podiá pas parlar.

S.G.- Pas. Uèi la situacion es favorabla, los archius documentaris son dobèrts. Fa benlèu cinquanta ans, nos poiriam aver trobat qualque reticéncia a parlar en determinats endrechs. Mas nosautres avèm fach preferentament un prètzfach de recèrca d’archius, pas tant d’istòria orala.

R.- Los Bones Òmes serián benlèu los primièrs vegetarians, los primièrs feministas, los primièrs ecologistas…?

S.G.- Vertadièrament, los Bones Òmes èran pas tan innovadors coma nos pensam. Qualques unas de las siás practicas existissián ja dempuèi fasiá de tempses ancians en las primièras comunitats o en qualques congregacions crestianas, mas la diferéncia es qu’eles las vòlon far conéisser a l’ensems de la siá societat, e aiçò es çò de mès d’innovador. Per exemple, lo “consolamentum” recupèra l’imposicion de las mans qu’apareissiá ja en los tèxtes biblics coma una sòrta de bateg. L’imposicion de mans la practicava tanben en la meteissa epòca dels Bones Òmes la Glèisa en determinats rituales, mas eles donavan un significat mai prigond e autentic. O la praubesa e l’austeritat que vivián existissiá ja en autras comunitats crestianas anterioras.

R.- En un article fa d’ans disiás ”Lo catarisme sabèt donar responsa a una societat en plen cambiament que la Glèisa catolica poguèt pas ofrir. D’aicí la siá rapida expansion”. Mantenes aquela idèa?

S.G.- Totalament. La societat medievala èra pas tan estatica ni tan escura coma nos figuram. Avèm expansion, creissement de las vilas e de l’economia… La Glèisa aviá una estructura feudala de poder. La societat evolucionava e la meteissa Glèisa inicièt una sèria de proposicions de reformas amb l’Òrdre dels Dominics o la Reforma Gregoriana, mas pòdon pas salvar la situacion perque l’estament eclesiastic se tròba en un marc barrat. En fach, lo pròpri bastiment de l’ortodoxia religiosa e d’un discors oficial pòrta implicitament a l’aparicion de l’eterodoxia. Ja empuèi los sieus inicis, la Glèisa aguèt de grops dissidents, coma los gnostics.

R.- Dins las tèrras occitanas, enrasiguèt de sègles après lo Calvinisme amb lo nom d’Uganauds. Croses que podèm trobar una linha istorica entre los Catars e los Uganauds? Lo caractèr de la societat occitana tend a l’aparicion d’aqueles dissidents eterodoxes?

S.G.- Las doctrinas o l’espiritualitat demòran assimiladas malgrat las persecucions e se pòdon totjorn transmetre de generacion en generacion. Es complicat demostrar aquela idèa, mas vesèm endrechs que tendon a l’aparicion de nòus movements. A Occitània s’an viscut fòrça movements eterodoxes, mas la siá situacion geografica a ajudat fòrça, perque facilita la transmission d’inventas e de coneissenças.

R.- Qué considèras que pòt aportar la doctrina o l’estil de vida que practiquèron los Bones Òmes a la societat actuala?

S.G.- Fòrça causas. Entre elas, una reflexion sus coma nos cal comprene la libertat religiosa o coma interpretar de manièra desparièra lo Cristianisme, lo sieu messatge, los sieus dogmas… Coma religion, lo Catarisme seriá fòrça valid. A nivèl istoric, la persecucion contra los Bones Òmes marquèt las pautas de la lucha contra los dissidents, amb la persecucion amb basa juridica.

800px-Inquisition

L’Inquisicion en executant erètges

R.- Croses qu’uèi a Euròpa se poiriá repetir la repression que patiguèron los Bones Òmes fa uèch sègles?

S.G.- Pòt passar perque a succedit d’autres còps. Las istòrias nos parlan totjorn del meteis. Se poiriá malastrosament repetir l’experiéncia de manièra desparièra, en contra de las minoritats dissidents.

R.- Qué opinas del tractament que se fa a Occitània sul C Considèras que s’a abusat del tèma amb projèctes qu’aleban sovent la realitat istorica en favor d’un caractèr comercial e dels projèctes toristics e economics?

S.G.- S’a donat, e la majoritat de las gents a, una vision romantica sul tèma, en jonhent de còps aquela image amb un sentiment d’identitat nacionala e de valors coma la libertat, la diversitat eterodoxia… per part de qualques sectors. Explicar lo Catarisme es pas facil perque existisson unes estereotips fòrça consolidats sul tèma.

Lo Catarisme es vengut coma un fenomèn toristic e mediatic mai qu’istoric. E las gents que vòl conéisser la realitat istorica pèrd l’estabilitat sul tèma. Tanben s’auriá de dobrir lo Catarisme, perque existisson fòrça Catarismes, e mostrar tanben aquela diversitat de teorias sul movement. Es una pietat que lo Centri d’Estudis Catars a Carcassona barrèsse, malgrat la qualitat de los sieus estudis e las siás activitats.

A Catalonha seriá necessària una connexion entre los endrechs amb tradicion catara, en connectant las comarcas del nòrd e del sud del país, en organizant una sèria d’exposicions, conferéncias… Per difondre la realitat istorica amb produchs de qualitat.

R.- As escrich fòrça articles sus Arnau de Vilanova, fòrça en lo ligant sovent a Aristotil. La tiá tèsi s’intitulèt “La recepció d’Aristòtil en la medicina d’Arnau de Vilanova. Estudi de les citacions i anàlisi dels continguts en l’obra mèdica autèntica” (en catalan). Qué t’atraguèt cap a la figura d’Arnau de Vilanova?

S.G.- Es un personatge sus qui se bastiguèt tota una legenda d’alquimista, amb una pensada religiosa que fregava l’eterodoxia e me sentiguèri atrach per la siá filosofia medica. Arnau de Vilanova incorporava la filosofia naturala d’Aristotil a las coneissenças medicas. A las universitats del sègle XIII la medecina venguèt una disciplina autonòma e desparièra, ont los estudiants lor caliá corsar cinc ans e dos mai de practicas preferentament en una autra universitat e quand culminavan los estudis, recebián una licéncia per exercir. La filosofia naturala establís las basas filosoficas per l’estudi teoric de la natura. A partir d’aicí s’establís una filosofia medica teorica, amb ipotèsis per demostrar, en seguint unes paramètres aristotelics, doncas que fins alavetz la medecina èra estat preferentament practica e exercida per personas sens titolacion. D’autra banda, Arnau de Vilanova foguèt pas tan innovador cossí d’autres mètges coma Paracelse, mas la siá òbra aguèt una granda repercussion.

Montpellier_Faculte_medecine

La Facultat de Medecina de Montpelhièr uèi

R.- Arnau de Vilanova demorèt en Montpelhièr e foguèt aital ligat dins las tèrras occitanas.

S.G.- Foguèt professor de Medecina a l’Universitat de Montpelhièr e foguèt benlèu la siá estapa mai establa. Mas foguèt vertadièrament fòrça nomada, visquèt dins fòrça vilas. Pensam que foguèt lo principal mètge de l’Edat Mejana latina, mètge de reis, Papas… Intervenguèt activament en la creacion del Plan d’Estudis de Medecina de l’Universitat de Montpelhièr mercés a una disposicion del Papa, en establint coma basa l’òbra de Galen, e aquel modèl se mantenguèt pendent sègles.

R.- Foguèt acusada d’alquimista e cabalista. Quina es la tiá opinion?

S.G.- Arnau de Vilanova escriguèt pas res d’alquimia. La legenda foguèt creada ras de la cremason de las siás òbras religiosas de la part de l’Inquisicion a Tarragona e la siá posteriora mòrt. En fach, lo còrpus alquimic “pseudo-arnaldian” que li atribuiguèron, foguèt fòrça important e influent a la Corona d’Aragon e a la rèsta d’Euròpa pendent la Renaissença perque aquela alquimia es ligada a la recèrca d’un elixir qu’agissiá coma un medicament universal.

R.- Defendèt lo renauiment de la Glèisa, coma qualques dissidents medievales, e apiegèt los Franciscans, fòrça observats per l’Inquisicion. Las siás òbras teologicas foguèron perseguidas e cremadas.

S.G.-Arnau de Vilanova foguèt un escrivan tanben d’una seissantena d’òbras religiosas de dimensions divèrsas (cartas, tractats…). La siá image de mètge eclipsèt benlèu la siá òbra teologica. Mas a l’encòp, part de la siá òbra religiosa foguèt condemnada e perseguida e aiçò a condicionat enòrmament la siá vision. Arnau defendiá aquel renauiment necessari de la Glèisa. Critiquèt los Òrdres religioses coma los Dominicans, amb qui mantenguèt qualques disputas, coma la polemica escatologica de l’Antecrist e la fin del mond, qu’el pressentiá prèpa, mas qu’èra vertadièrament una critica cap aqueles òrdres. El defendiá un cristianisme interior coma los Catars, en qué totes li cauen sentir lo Pichon Crist qu’an dins meteis.

Arnaldus_de_Villanova

Arnau de Vilanova

R.- Qué opinas de la reduccion de la preséncia de las Umanitats en lo sistèma educatiu?

S.G.- Defendre las Umanitats es defòra de dobte, perque passan pas de mòda. Pensam que son plenament actuales qualques òbras coma l’“Utopia” de Thomas More amb la descripcion de la forma d’agir dels governants corromputs o las reflexions de William Shakespeare sus l’ immigracion. E nos autrejan valors totjorn en vigor, per exemple nos pòdon ajudar en la defensa de las valors democraticas, a èsser critic, a comprene la diversitat… Sens las Umanitats, las personas vendrián pas criticas amb elas meteissas ni amb la societat ont vivon.

R.- Que se basa la tiá participacion en la « Fundació Centre Internacional de Música Antiga »?

S.G.- Pòrti dètz ans a la Fundació, dirigida artisticament per Jordi Savall. Ieu me n’encargui del desvolopament de las relacions institucionalas, lo desvolopament de projèctes amb las institucions, e en sostenent e aconselhant sul marc istoric, lo material bibliografic e los tèxtes que recitam als concèrts. En definitiva, lo mieu prètzfach es facilitar la recèrca istorica perque lo Jordi Savall pòsca desvolopar mai facilament los projèctes musicales.

R.- Quines son los tieus projèctes de futur, Sergi?

S.G.- Ai en projècte un nòu libre qu’es centrat en questions de l’alquimia dempuèi l’Edat Mejana fins al sègle XIX. Tradicionalament, l’image dels alquimistas èra la d’un fòl barrat en un laboratòri per cercar la pèira filosofala amb un prètzfach qu’èra totalament aluenhada de la sciéncia. L’idèa es separar la vertat de la legenda sus aquel mond mejançant lo testimòni de divèrses mètges e scientifics que d’una manièra o d’autra son ligats a l’alquímia, com lo meteis Arnau de Vilanova, Paracelse, Isaac Newton o Robert Boyle, justament per far avançar los estudis scientifics. L’alquimia foguèt descreditada dempuèi lo sègle XVIII e exclusa dels ambients academics. Mas fins aquel moment, l’alquimia participèt activament a la Revolucion scientifica coma una disciplina del domeni de la filosofia naturala qu’estudiava e manipulava la natura. S’agís, doncas, de reinterpretar l’aportacion d’aqueles personatges en lo marc de l’istòria de la sciéncia.

R.- A travèrs de l’òbra d’en Sergi Grau, podèm nos endintrar en aspèctes fòrça interessantes de l’Edat Mejana cossí, entre d’autres, los Bones Òmes o la figura d’Arnau de Vilanova.

Advertisements

Daissar una responsa

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Cambiar )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Cambiar )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Cambiar )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Cambiar )

Connecting to %s